NCDA isaba ubufatanye bukomeye mu kongera umubare w’abana bonswa neza

0
_113814942_konsa

Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Imikurire no Kurengera Umwana (NCDA) cyatangaje ko 82% by’ababyeyi mu Rwanda bonsa abana babo, ariko kikavuga ko hakenewe imbaraga nyinshi kugira ngo uyu mubare urusheho kwiyongera, kubera uruhare rukomeye konsa bigira ku mikurire, ubuzima n’ubudahangarwa bw’umwana.

Ibi byatangajwe n’Umuyobozi Mukuru wa NCDA, Ingabire Assoumpta, mu gikorwa cyo kwizihiza Umunsi wahariwe konsa, cyabereye mu Karere ka Gisagara.

NCDA yavuze ko nubwo umubare w’ababyeyi bonsa ugeze kuri 82%, hakiri icyuho kigomba kuzibwa kugira ngo abana bose bahabwe amahirwe yo gukura neza bahabwa intungamubiri n’ubwirinzi bakeneye kuva mu minsi ya mbere y’ubuzima.

Ingabire Assoumpta yavuze ko konsa ari imwe muri gahunda z’ingenzi zigomba guhabwa umwanya mu kwita ku mwana, cyane cyane kuva akivuka kugeza ageze ku myaka ibiri cyangwa kurenga, hakurikijwe inama z’abaganga n’abashinzwe ubuzima.

Amashereka ya mbere afatwa nk’urukingo rwa mbere rw’umwana

Ababyeyi bibukijwe ko umwana agomba gutangira konsa hakiri kare, by’umwihariko mu isaha ya mbere akimara kuvuka.

Imibare yatangajwe igaragaza ko mu Rwanda abana batangira konsa muri iyi saha ya mbere bakivuka ari 79%, umubare NCDA ivuga ko ugomba kurushaho kwiyongera.

Amashereka ya mbere, azwi cyane nka colostrum, aba akungahaye ku ntungamubiri n’ibindi bifasha umubiri w’umwana kwirinda indwara. Ni yo mpamvu abayobozi mu rwego rw’ubuzima bashimangira ko aya mashereka atagomba gupfa ubusa cyangwa ngo asimbuzwe ibindi biribwa n’ibinyobwa.

Ingabire yavuze ko aya mashereka aba ari ingenzi cyane mu minsi ya mbere y’ubuzima bw’umwana.

Ati: “Umwana ukivuka agomba guhabwa amashereka hakiri kare kuko aba afite intungamubiri n’ubwirinzi bikenewe cyane n’umubiri we.”

Hari bamwe mu babyeyi bakunze kugira imyumvire y’uko amata y’inganda cyangwa andi mata ari yo ashobora guhita asimbura amashereka, ariko NCDA yibukije ko umwana ukivuka akeneye mbere na mbere amashereka y’umubyeyi, cyane cyane aya mbere.

Konsa bifitiye akamaro umwana n’umubyeyi

Konsa ntibigirira akamaro umwana gusa, ahubwo n’umubyeyi abyungukiramo.

Ingabire yavuze ko konsa bishobora gufasha umubiri w’umubyeyi kongera kwiyubaka neza nyuma yo kubyara, kandi bikagira uruhare mu kugabanya ibyago by’indwara zimwe na zimwe.

Yagize ati: “Konsa kandi bifitiye akamaro umubyeyi kuko bimurinda indwara zimwe na zimwe zirimo kanseri y’ibere na kanseri y’inkondo y’umura, bifasha umubiri kongera kwiyubaka neza nyuma yo kubyara kandi bikagira uruhare mu gutandukanya igihe cyo kongera gusama mu buryo bwa kamere iyo bikozwe neza.”

Konsa kandi bishimangira umubano hagati y’umubyeyi n’umwana, bigafasha umwana kumva atekanye no kubona ibyokurya bihagije bijyanye n’imyaka ye.

Ababyeyi basabwe kwirinda guha umwana ukiri muto ibindi biribwa cyangwa ibinyobwa bitari ngombwa, cyane cyane mu gihe akiri mu mezi ya mbere y’ubuzima, ahubwo bakubahiriza amabwiriza bahabwa n’abakozi b’ubuzima ku buryo bwo kumugaburira.

Umwana akwiye gukomeza konsa kugeza nibura ku myaka ibiri

NCDA yongeye kwibutsa ababyeyi ko konsa atari igikorwa kigomba kurangirira mu mezi make nyuma yo kubyara.

Umwana akwiye gukomeza kubona amashereka mu gihe cy’imyaka nibura ibiri, mu gihe agenda ahabwa n’ibindi biribwa bimukwiriye uko agenda akura.

Ibi bisaba ko umubyeyi ahabwa amakuru ahagije ku mirire y’umwana, akamenya igihe n’uburyo ibindi biribwa bitangira guhabwa umwana, kugira ngo imikurire ye idahungabana.

Abashinzwe ubuzima bavuga ko imirire iboneye mu minsi n’imyaka ya mbere y’ubuzima ari imwe mu nkingi zifasha umwana gukura neza, haba ku mubiri no mu mikurire y’ubwonko.

“Umubyeyi ntashobora konsa neza ari wenyine”

Umuyobozi Mukuru wa NCDA yashimangiye ko inshingano yo gufasha umwana konsa neza idakwiye kuremerwa ku mubyeyi wenyine.

Ati: “Umubyeyi ntashobora konsa neza ari wenyine. Konsa bisaba ubufatanye bw’umuryango, abakozi b’ubuzima, abakoresha, abayobozi ndetse n’abafatanyabikorwa bose.”

Yasobanuye ko umubyeyi akwiye gutangira gutegurirwa konsa neza akiri no mu gihe cy’inda, ahabwa ubujyanama ku mirire ye, uburyo bwo kwitegura kubyara no kumenya akamaro ko gutangira konsa hakiri kare.

Nyuma yo kubyara, umubyeyi na we akwiye gukomeza guhabwa ubujyanama n’abakozi b’ubuzima ku buryo bwiza bwo konsa, uko yakwirinda ibibazo bishobora kumubuza gukomeza konsa ndetse n’uburyo bwo kugaburira umwana uko agenda akura.

Abakoresha basabwe gushyigikira ababyeyi bonsa

NCDA yanagaragaje ko aho abantu bakorera hagomba kurushaho gushyirwaho uburyo bworohereza ababyeyi gukomeza konsa abana babo.

Hari ababyeyi basubira ku kazi bakiri bafite abana bato, bigatuma bamwe bahura n’imbogamizi zo kubona umwanya wo konsa cyangwa gukama amashereka no kuyabika mu buryo buboneye.

Ingabire yavuze ko ibigo bitandukanye bikwiye gutekereza ku gushyiraho ahantu hizewe kandi hasukuye hagenewe konsereza cyangwa gukama amashereka, cyane cyane aho bishoboka, kugira ngo umubyeyi adahatirwa guhitamo hagati y’inshingano z’akazi n’ubuzima bw’umwana.

Ibi kandi bisaba ubufatanye bw’abakoresha, imiryango y’ababyeyi n’inzego z’ubuzima, kugira ngo umubyeyi abe mu mwanya umworoheye gukomeza konsa igihe gikwiriye.

Konsa ni inshingano y’umuryango wose

Nubwo umubyeyi ari we uha umwana amashereka, NCDA ishimangira ko kugira ngo abigereho neza, aba akeneye ubufasha bw’abo babana n’abandi bamuri hafi.

Se w’umwana, abagize umuryango n’abandi bamufasha mu mirimo yo mu rugo bashobora kugira uruhare rukomeye mu gutuma umubyeyi abona umwanya uhagije wo kuruhuka no kwita ku mwana.

Abakozi b’ubuzima na bo bafite uruhare mu guha ababyeyi amakuru yizewe, cyane cyane mu gihe hari imyumvire cyangwa amakuru atari yo ashobora gutuma umubyeyi areka konsa cyangwa agatanga ibindi ku mwana imburagihe.

Ubutumwa nyamukuru bwatangiwe i Gisagara ni uko umwana agomba guhabwa amahirwe yo gutangira ubuzima bwe mu buryo bwiza, kandi ibyo bitangirira ku mashereka ahabwa kuva akivuka.

Mu gihe u Rwanda rugeze kuri 82% by’ababyeyi bonsa na 79% by’abana batangira konsa mu isaha ya mbere bakivuka, NCDA isaba ko iyi mibare yakomeza kuzamuka. Kugira ngo ibyo bigerweho, ntibisaba umubyeyi wenyine, ahubwo bisaba ubufatanye bw’umuryango, inzego z’ubuzima, abakoresha n’abayobozi.

Raoul Nshungu- Amahoronews.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *