Kigali: Inzobere 150 zateraniye kwiga ku kazoza k’Ibiyaga Bigari bya Afurika

0

 

Kuva ariki ya 4 kugeza ku wa 6 Gashyantare 2026, u Rwanda rwakiriye inama ikomeye y’Ihuriro ry’Abafatanyabikorwa b’Ibiyaga Bigari bya Afurika (African Great Lakes Stakeholder Network), bafatanyije n’Ikigo Nyafurika gishinzwe Ubushakashatsi n’Inyigisho zo mu mazi (ACARE). Iyi nama yahuje abashakashatsi, abafata ibyemezo n’impuguke baturutse ku migabane itandukanye, baje gushakira hamwe umuti w’ibibazo byugarije ibiyaga birindwi binini bya Afurika.

Ibi biyaga birindwi (Victoria, Tanganyika, Malawi, Turkana, Albert, Kivu, na Edward) bibumbatiye 25% by’amazi macye adasura (freshwater) ku isi yose. Cyakora, inzobere zaburiye ko kwiyongera k’ubushyuhe, imyanda ya pulasitiki, n’imivure yisuka mu mazi bitera igabanuka ry’amafi n’iyangirika ry’urusobe rw’ibinyabuzima, bishobora guhungabanya ubukungu n’ubukerarugendo bwo mu mazi.

Muri iyi nama, hafatiwe imyanzuro ikomeye irimo, Gahunda y’Imyaka Itanu (2025-2030), Hashyizweho umukono kuri gahunda y’ibikorwa izibanda ku bushakashatsi buhuriweho n’ibihugu 10 bikora kuri ibi biyaga, hagamijwe kurinda urusobe rw’ibinyabuzima.

Umushinga wa “1000 Fishes”, hatangijwe ubufatanye bugamije kurengera amoko y’amafi ari mu kaga kubuzima, hashingiwe ku bushakashatsi bwa “Shoal Conservation.”

Pauline Gerrard, Umuyobozi muri IISD-ELA

Imyanda y’imiti, Pauline Gerrard, Umuyobozi muri IISD-ELA, yagaragaje impungenge ku myanda y’imiti (pharmaceutical residues) isigara mu mazi bitewe n’uko amazi mabi ava mu mijyi atatunganywa neza, asaba ingamba nshya zo kuyakumira.

Uruhare rw’u Rwanda na REMA

Eric Mudakikwa Ruhanamirindi, Umuyobozi w’Ishami rishinzwe isesengura ry’ibidukikije muri REMA, yavuze ko kurengera ibi biyaga ari inkingi y’iterambere n’umutekano w’akarere.

Eric Mudakikwa Ruhanamirindi, Umuyobozi w’Ishami rishinzwe isesengura ry’ibidukikije muri REMA

Ati, “Ibiyaga Bigari by’Afurika ntabwo ari ubutunzi bw’ibinyabuzima gusa; ni inkingi z’imibereho, umutekano w’ibiribwa, n’ituze ry’akarere. Kubicunga bisaba ubufatanye bukomeye n’icyerekezo gishingiye ku bumenyi buhindurwamo politiki zifatika.”

U Rwanda, binyuze mu kigo cy’Igihugu gishinzwe kubungabunga Ibidukikije (REMA), rwashyize umukono na “ACARE” ku masezerano y’ubufatanye (MoU) yo gushimangira igenzura ridahoraho, cyane cyane ku Kiyaga cya Kivu kizwiho umwihariko w’amazi n’amagezi ya Metane.

Ku bijyanye n’icyuho hagati ya Siyanse na Politiki, Dr. Ted Lawrence, Umuyobozi wa “ACARE”, yagaragaje ko imbogamizi ikomeye ari ukugenda gake mu guhindura amakuru y’abashakashatsi mo ibyemezo bya politiki. Yagereranyije ko mu gihe Amerika y’Amajyaruguru yafashe imyaka 20 ngo ihindure politiki y’ibiyaga byayo, Afurika yo igomba kwihuta cyane kugira ngo irengere amamiriyoni y’abayituye.

Dr. Ted Lawrence, Umuyobozi wa “ACARE”

Mu gusoza, abagore muri Siyanse (AWIS) bamuritse icyiciro gishya cy’abagore (African Women in Science – AWIS) bagiye guhabwa amahugurwa n’inkunga yo kuyobora imishinga yo kubungabunga amazi. Ibi bigamije kwimakaza uruhare rw’abagore mu gufata ibyemezo bikomeye ku bidukikije.

Iyi nama isize u Rwanda rongeye kugaragaza ko ari ihuriro ryo gushakira ibisubizo byaba ibya tekiniki cyangwa ibya politiki ibibazo byugarije umugabane wa Afurika.

Guhuza akarere, u Rwanda rugamije kuba icyitegererezo mu guhindura amakuru y’ibidukikije inkingi y’iterambere n’umutekano, rwerekana ko ibiyaga bishobora kuba isoko y’ingufu (energy) n’ibiribwa (food security) bitabangamiye ibidukikije.

Yanditswe na Amani Ntakandi – Amahoronews.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

2

2

2

2